Việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ biếng ăn là nỗi vất vả của nhiều bậc cha mẹ, dẫn đến trẻ chậm tăng cân, trông ốm yếu, gầy gò. Vậy nguyên nhân do đâu và cha mẹ phải làm sao khi trẻ biếng ăn? Hãy cùng tìm hiểu ngay trong bài viết sau của Hello Bacsi nhé!

Trẻ biếng ăn có thể xuất phát từ khá nhiều nguyên nhân khác nhau. Đôi khi chỉ đơn giản là trẻ không thích một số món ăn hay loại thực phẩm nào đó hoặc do rối loạn tâm lý ảnh hưởng, dẫn đến chán ghét việc ăn uống. Việc hiểu rõ về các trường hợp biếng ăn, xác định đúng nguyên nhân gây ra cảm giác chán ăn sẽ giúp cha mẹ có giải pháp khắc phục phù hợp.

Biếng ăn ở trẻ là gì? Dấu hiệu nào giúp nhận biết? 

1. Biếng ăn ở trẻ là gì?

Biếng ăn là tình trạng tương đối phổ biến ở trẻ nhỏ, nhất là trong giai đoạn từ 1 – 6 tuổi. Tuy nhiên, trên thực tế khi tròn 1 tuổi, tốc độ tăng trưởng của trẻ sẽ giảm nhẹ. Vì vậy, lượng thức ăn cần thiết cũng thường ít đi. Do đó, nếu chỉ căn cứ vào lượng thức ăn sẽ rất khó xác định trẻ có biếng ăn hay không.

Theo các chuyên gia, biếng ăn có thể là biểu hiện của nhiều nguyên nhân khác nhau, có thể do tâm lý hoặc bệnh lý hoặc sinh lý. Tình trạng trẻ biếng ăn xảy ra khi trẻ ăn ít và không tự nguyện ăn. Con sẽ chỉ ăn khi có hành động “đốc thúc” như dỗ dành, năn nỉ, dọa nạt…

Việc trẻ biếng ăn đang dần trở thành nỗi ám ảnh của nhiều bậc cha mẹ. Để khắc phục được triệt để tình trạng biếng ăn, cha mẹ cần cố gắng xác định được nguyên nhân đằng sau là gì mới có thể có phương pháp “xử lý” phù hợp.

2. Dấu hiệu nhận biết tình trạng biếng ăn ở trẻ 

Trẻ biếng ăn thường được dùng để mô tả trường hợp trẻ không chịu ăn hoặc ăn ít, ăn không đủ, dẫn đến chậm tăng cân và có nguy cơ bị thiếu hụt chất dinh dưỡng thiết yếu. Một số dấu hiệu trẻ biếng ăn giúp cha mẹ nhận biết gồm:

• Trẻ khóc hoặc tìm cách quấy rối khi bạn dọn thức ăn ra.
• Trẻ không ăn một số loại thức ăn hoặc không ăn tất cả các loại thức ăn.
• Ngậm thức ăn trong miệng lâu, không chịu nhai hay nuốt hoặc phun nhả thức ăn đầy bàn.
• Ăn ít hơn so với bình thường.
• Thời gian của mỗi bữa ăn thường kéo dài hơn 30 phút.
• Thường sẽ có cảm giác buồn nôn khi mẹ dọn thức ăn ra.
• Không tăng cân trong 3 tháng liên tục hoặc trẻ rất chậm tăng cân. 
• Trẻ không đói hoặc không hứng thú khi đến bữa ăn. 
• Lượng thức ăn mà trẻ dung nạp ít hơn so với các trẻ khác trong cùng độ tuổi.

Tại sao trẻ biếng ăn? 

Nguyên nhân trẻ biếng ăn rất đa dạng, bao gồm:

1. Do thói quen xấu trong ăn uống mà cha mẹ vô tình tạo ra

Những thói quen xấu do cha mẹ vô tình tạo ra cho trẻ thường là nguyên nhân dẫn đến sự biếng ăn. Ví dụ như việc thường chiều chuộng trẻ nên để trẻ ngậm thức ăn lâu hoặc nuốt mà không nhai có thể khiến thời gian bữa ăn kéo dài, lâu dần khiến trẻ biếng ăn.

Điều này còn có thể dẫn tới việc trẻ chỉ muốn ăn thức ăn dạng lỏng, sợ nuốt và không thích ăn các loại thức ăn có dạng thô hơn cần phải nhai như: cơm, rau củ quả, thịt, cá…

2. Cho trẻ ăn không đúng lúc, không đúng thức ăn 

Đôi khi bạn cho trẻ ăn không đúng thời điểm, như bắt ép trẻ ăn vào lúc con vẫn còn no. Việc này hình thành ấn tượng xấu trong tâm trí trẻ khiến trẻ không phân biệt được cảm giác no hay đói. Cảm giác no, đói thật sự ở trẻ chỉ có khi bạn để trẻ ăn lúc chúng muốn.

Một số trường hợp trẻ biếng ăn khiến cho cha mẹ mệt mỏi, chán nản. Từ đó, việc chế biến thức ăn cho con cũng không được quan tâm, dẫn đến trẻ được ăn luôn thức ăn như người lớn. Tuy nhiên, đối với trẻ thì việc này chỉ khiến con không còn hứng thú ăn uống hoặc cảm thấy thức ăn không hợp khẩu vị và tình trạng biếng ăn trở nên nghiêm trọng hơn. Một số trường hợp khác, nhiều mẹ lười đổi món cho con, hoặc thấy con chịu ăn món nào đó thì để trẻ ăn một hai món đó hết ngày này qua ngày khác, đây cũng là lý do khiến trẻ chán ăn. 

3. Trẻ không tập trung, bị xao nhãng khi ăn 

Một vài gia đình thường hay cho trẻ xem tivi, điện thoại hoặc chơi đồ chơi trong khi ăn để trẻ cảm thấy vui và dễ đút ăn hơn. Ngoài ra, một số mẹ còn bế con đi rong chơi khắp xóm với bát cháo trên tay mới cho trẻ ăn xong một bữa.

Thực chất, điều này không tốt cho trẻ vì khiến trẻ không tập trung vào việc ăn, quên cảm giác thèm ăn hoặc không có cảm giác ngon miệng khi ăn. Lâu dần, trẻ sẽ không có hứng thú ăn uống và biếng ăn.

4. Trẻ không thích món ăn đó

Đây là thói quen xấu dẫn đến chứng biếng ăn ở trẻ. Nếu cha mẹ thường xuyên chiều chuộng con, luôn cho trẻ ăn đồ ăn chúng yêu thích trong một thời gian dài có thể gây ra tình trạng kén ăn, biếng ăn.

Khi trẻ không chịu ăn một số loại thực phẩm nhất định có thể dẫn đến mất cân bằng chất dinh dưỡng do không ăn đủ dưỡng chất. Đặc biệt khi trẻ chỉ thích những món ăn ít bổ dưỡng và từ chối ăn các thức ăn giàu dưỡng chất khác không theo ý muốn. Tuy nhiên, dù được ăn thức ăn yêu thích, trẻ cũng có thể chán ăn do ăn một món quá nhiều lần.

5. Trẻ biếng ăn là do không khí bữa ăn căng thẳng 

Một vài cha mẹ nóng tính, mất kiên nhẫn khi cho trẻ ăn nên đôi khi quát tháo mỗi lúc trẻ không muốn ăn hay ăn chậm. Điều này có thể khiến trẻ sợ hãi, chán ghét việc phải ăn, sinh ra biếng ăn.

Khác với người lớn, cảm giác đói ở trẻ thường không rõ ràng. Do đó, bạn không nên thúc ép trẻ ăn khi trẻ chưa thực sự đói. Ngoài ra, bạn cũng không nên để trẻ ngồi ăn riêng một mình, thay vào đó, hãy cho trẻ ăn cùng bữa ăn của gia đình. Điều này giúp trẻ ăn ngon miệng hơn, không cảm thấy đơn độc khi ăn.

6. Vấn đề liên quan đến sức khỏe khiến trẻ biếng ăn chậm tăng cân

Khi đang có một vấn đề sức khỏe nào đó, trẻ thường có xu hướng biếng ăn vì cảm thấy mệt mỏi, khó chịu, chẳng hạn như:

• Trẻ mọc răng biếng ăn vì sưng nướu răng khiến việc nhai thức ăn của trẻ gặp khó khăn.
• Trẻ đang  gặp các vấn đề trên đường tiêu hoá như bị rối loạn tiêu hóa, nhiễm khuẩn ruột, trào ngược  dạ dày thực quản gây đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy hay táo bón, khó tiêu, chướng bụng đầy hơi.
• Trẻ đang  mắc các bệnh lý như bị nhiễm bệnh do virus hay vi khuẩn, nấm. Trẻ có thể bị viêm nhiễm đường hô hấp như viêm tai, mũi, cổ họng, mắt, viêm đường ruột gây ra ho, sốt, mệt mỏi… dẫn đến biếng ăn. 
• Trẻ mắc các bệnh lý viêm loét miệng, nấm miệng, viêm nướu răng… gây đau rát khoang miệng cũng sẽ khiến trẻ biếng ăn.

7. Trẻ biếng ăn chậm tăng cân do yếu tố tâm lý 

Yếu tố tâm lý cũng có thể ảnh hưởng đến cảm giác thèm ăn ở trẻ. Những trẻ bắt đầu lớn hơn như trẻ 2 tuổi biếng ăn có thể bị ảnh hưởng bởi tâm lý như:

• Bị cha mẹ ra sức thúc ép ăn hoặc so sánh với những trẻ bằng tuổi khác dễ khiến trẻ sợ ăn, chán ăn.
• Những vấn đề về tinh thần có thể gây ra chứng rối loạn ăn uống ở trẻ nhỏ. Điều này khiến trẻ không chịu ăn những món tốt cho sức khỏe. Có thể gặp trong trường hợp trẻ mắc bệnh lý tự kỷ.
• Những trẻ biếng ăn cũng thường có đặc điểm tính cách và hành vi khác so với những đứa trẻ bình thường khác.
• Trẻ biếng ăn thường có xu hướng hay chán nản và khó vượt qua căng thẳng.
• Trẻ biếng ăn chậm tăng cân nhưng vẫn cố kiềm chế cảm xúc và chịu áp lực về việc cần phải tăng cân.
• Chịu đựng những cảm giác khó chịu khiến trẻ cảm thấy căng thẳng kéo dài, nảy sinh tâm lý chán ăn. Ví dụ như gặp vấn đề lạm dụng tình dục, áp lực về điểm số trong học hành, thi cử…

8. Biếng ăn do yếu tố môi trường 

Những yếu tố từ môi trường xung quanh đôi khi cũng gây tác động đến trẻ, khiến trẻ sinh ra cảm giác biếng ăn, lười ăn, bao gồm:

• Áp lực học hành hoặc căng thẳng trong các mối quan hệ ở trường có thể khiến trẻ chán ăn.
• Khi trẻ tập các bài tập thể dục quá sức như thể dục dụng cụ, điền kinh hoặc tham gia các trò chơi hoạt động mạnh cũng có thể khiến trẻ cảm thấy vô cùng mệt mỏi và không muốn ăn.
• Việc gặp chuyện đau buồn như người thân trong gia đình qua đời hoặc cha mẹ ly hôn, cãi nhau với bạn bè… cũng có thể khiến trẻ chán ăn.

9. Yếu tố sinh học và di truyền

Các nhà nghiên cứu cho rằng biếng ăn thường có xu hướng di truyền. Ngoài ra, trẻ biếng ăn cũng có thể do ảnh hưởng từ các yếu tố sinh học và di truyền khác như:

• Trẻ được sinh ra trong những gia đình có tiền sử bị các bệnh mạn tính như: viêm khớp, viêm đại tràng, suy thận, xơ gan… có nguy cơ biếng ăn cao hơn những người khác.
• Sự thay đổi hormone xảy ra ở thanh thiếu niên, đặc biệt là ở tuổi dậy thì cũng có thể khiến trẻ cảm thấy không muốn ăn. Đây gọi là chứng chán ăn ở tuổi dậy thì.

10. Cách chăm sóc thiếu khoa học của cha mẹ 

Việc bố mẹ cho bé ăn bánh đồ ăn vặt trước bữa ăn, khiến con giảm hứng thú khi đến bữa. 

• Lo lắng con thiếu hụt dưỡng chất nên ép con uống sữa nhiều, đôi khi uống trước bữa ăn khiến bé không có cảm giác đói
• Chế độ ăn của con thiếu chất xơ – yếu tố cần thiết để kích thích trẻ ngon miệng
• Bỏ thuốc vào cháo bột: Một số mẹ cho thuốc vào thức ăn của con khi con bị ốm, một vài lần đầu trẻ không biết nên vẫn có thể ăn nhưng những lần sau trẻ sẽ cảnh giác và tránh xa thức ăn.
• Một số trường hợp do khẩu vị của mẹ chưa phù hợp với bé nên thức ăn mẹ nấu bé lười ăn.

Trẻ biếng ăn chậm tăng cân phải làm thế nào? 9 giải pháp cho trẻ biếng ăn

Trẻ biếng ăn thường chậm tăng cân, chậm lớn, sức đề kháng kém nên khiến cha mẹ vô cùng lo lắng, bất an. Vậy nhà có trẻ biếng ăn phải làm sao? Hãy bình tĩnh, cha mẹ nên kiên nhẫn thử các giải pháp sau đây để kích thích sự thèm ăn ở trẻ: 

1. Đừng ép buộc khi bé không muốn ăn 

Các biện pháp như đe dọa, trừng phạt, la mắng, thậm chí là đánh đập đều khiến tình trạng biếng ăn của bé ngày càng trầm trọng hơn.

Nếu bạn muốn tập cho bé ăn món ăn mới, hãy cho ăn vào bữa sáng. Đây là khoảng thời gian bé có cảm giác đói nhất trong ngày và có thể sẵn sàng ăn thử một món ăn mới.

Khi bé đã chịu ăn, bạn có thể chuyển món ăn vào thực đơn dành cho bữa trưa hoặc tối và chế biến món mới khác vào bữa sáng tiếp theo.

2. Tạo thực đơn với đa dạng thực phẩm và trình bày bắt mắt 

Trong mỗi bữa ăn nên có ít nhất một món ăn mà bé thích, điều này có thể kích thích sự thèm ăn của trẻ. Bạn cũng nên để con tự lựa chọn món con thích ăn miễn sao món ăn đó không gây hại đến sức khỏe của trẻ. Ngoài ra, hãy khuyến khích con ăn tất cả các món ăn có trên bàn, dù chỉ ăn thử mỗi thứ một ít.

3. Cho trẻ ăn đúng giờ và ăn cùng gia đình

Hãy tạo quy tắc và thói quen ăn uống đúng giờ cho con. Bạn không nên cho trẻ tự tiện ăn bất cứ thứ gì nếu chưa đến thời điểm của bữa ăn nhẹ và bữa ăn chính. Trước khi bắt đầu bữa ăn khoảng 10 – 15 phút, hãy thông báo cho con biết là đã sắp đến giờ ăn và nếu không chịu ăn đến quá giờ sẽ không được ăn nữa.

Hầu hết trẻ em thích bắt chước hành động của người khác. Vì vậy, bố mẹ hãy ăn uống đúng giờ để làm tấm gương tốt cho con, đồng thời cũng đa dạng nguồn thực phẩm tốt cho sức khỏe trong mỗi bữa ăn. Việc cả gia đình quây quần bên mâm cơm, vừa ăn vừa nói chuyện thân mật giúp bé cảm nhận được niềm vui và ăn ngon miệng hơn.

4. Chia nhỏ khẩu phần ăn

Trẻ biếng ăn phải làm thế nào? Nếu con biếng ăn, bạn hãy chia bữa ăn của bé ra thành nhiều phần và cho bé ăn từng chút một vào những khoảng thời gian nhất định. Việc này khiến cho trẻ không cảm thấy áp lực khi phải ăn hết một khẩu phần ăn lớn.

5. Chọn thực phẩm lành mạnh cho bữa phụ 

Bạn có thể cho trẻ biếng ăn thưởng thức thêm những bữa ăn nhẹ với các thực phẩm lành mạnh, tốt cho sức khỏe như sữa chua, trái cây, bánh ít ngọt… Chú ý, không nên cho trẻ ăn gần với bữa chính.

6. Không cho trẻ uống quá nhiều trước và trong khi ăn

Việc trẻ uống quá nhiều trước và trong khi ăn sẽ khiến trẻ có cảm giác no cũng như không còn hứng thú để ăn. Do đó, bạn không nên cho trẻ uống quá nhiều trước và trong khi ăn, kể cả khi những thức uống khác như sữa hay nước trái cây.

Ngoài ra, bạn cần hạn chế cho con uống sữa vào giữa đêm vì sẽ gây ảnh hưởng tới bữa ăn sáng hôm sau. Một số phụ huynh vì lo lắng bé ăn không đủ nhu cầu nên đã tích cực cho bé uống sữa hoặc kèm sữa đêm, điều này có thể khiến trẻ biếng ăn nhiều thêm. Vì sữa có chứa chất đạm, chất béo nên có thể khiến trẻ no hoặc lâu đói, việc dùng trước bữa ăn hay trong đêm sẽ khiến trẻ không có cảm giác đói và không thèm ăn, biếng ăn nhiều hơn.

7. Khuyến khích trẻ biếng ăn vào bếp lựa chọn thực phẩm cho bữa ăn 

Trẻ con rất thích đưa ra quyết định mình sẽ ăn gì. Vậy nên, các mẹ hãy trao đổi cùng bé bữa kế tiếp sẽ ăn món gì. Sau đó, kết hợp những thực phẩm phù hợp để có một bữa ăn cân bằng.

Mẹ cũng có thể khuyến khích trẻ chơi các trò chơi để phụ giúp như thi nhặt rau, thử thách rửa rau, nêm nếm thức ăn, dọn bàn ăn cho cả nhà. Những điều này sẽ kích thích sự hứng thú ở trẻ và muốn ăn những món mà trẻ đã đóng góp công sức tạo nên.

8. Đảm bảo bữa ăn đầy đủ dưỡng chất 

Một trong những điều bạn phải đảm bảo kể cả khi đang băn khoăn con biếng ăn phải làm thế nào đó là thức ăn phải cung cấp đầy đủ dưỡng chất. Các vitamin và khoáng chất trong chế độ ăn uống cũng có thể kích thích sự thèm ăn của trẻ.

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh, kẽm có thể giúp kích thích sự thèm ăn ở trẻ. Những thực phẩm có chứa kẽm là thịt bò, thịt gà, cá và nhiều loại rau có màu xanh đậm.

Ngoài ra, bạn cần lưu ý một số vấn đề sau để trẻ tập trung vào bữa ăn, cảm thấy thèm ăn mà không phải bị ép buộc:

• Không cho trẻ dùng điện thoại, đồ chơi, đọc sách/ đọc truyện tranh, xem tivi hay dùng các thiết bị công nghệ khác trong khi ăn.
• Tuyệt đối không dùng thức ăn làm phần thưởng nhằm tránh nảy sinh tâm lý vì được thưởng nên ăn chứ không phải vì thích món ăn đó hay món đó tốt cho sức khỏe.

9. Cho trẻ vận động đầy đủ

Việc ít vận động cũng có thể là nguyên nhân khiến trẻ biếng ăn do không có nhu cầu bổ sung năng lượng vào cơ thể. Vì thế, cha mẹ nên tạo điều kiện cho trẻ vận động hàng ngày hoặc vận động cùng con nếu có thời gian. Bạn có thể cùng trẻ đi bộ, nhảy dây, chơi đuổi bắt, đá banh…

Việc vận động khiến bé tiêu hao nhiều năng lượng, làm cho trẻ có cảm giác đói, giúp ăn ngon miệng hơn và có sức khỏe tốt hơn.

Nếu trẻ còn nhỏ, cha mẹ có thể massage cho con, giúp con vận động bằng cách tập các động tác tay chân đơn giản như mô phỏng động tác đạp xe. Điều này giúp hệ tiêu hóa của trẻ hoạt động tốt hơn, góp phần hạn chế các bệnh về đường tiêu hóa, đồng thời hỗ trợ trẻ tăng trưởng, phát triển khỏe mạnh.

10. Tham khảo về việc dùng siro cho trẻ biếng ăn 

Trên thị trường hiện nay cũng có nhiều sản phẩm giúp kích thích trẻ ăn ngon miệng hơn như siro cho trẻ biếng ăn. Các sản phẩm này được sản xuất và đăng ký lưu hành dưới dạng thực phẩm chức năng/ thực phẩm bảo vệ sức khỏe dùng để cải thiện tình trạng biếng ăn ở trẻ.

Tuy nhiên, việc có nên dùng siro cho trẻ biếng ăn hay không thì tốt nhất cha mẹ hãy hỏi ý kiến tư vấn từ bác sĩ hay chuyên gia dinh dưỡng. Trẻ biếng ăn nên được thăm khám để xác định rõ nguyên nhân gây biếng ăn là gì để có những lựa chọn hỗ trợ hợp lý. Do đó, cha mẹ không tự ý dùng siro cho trẻ biếng ăn, cần có chỉ định và hướng dẫn của bác sĩ trước khi sử dụng.

Những trường hợp có thể dùng siro ăn ngon cho trẻ biếng ăn, bạn nên quan tâm đến thành phần của các sản phẩm này. Trẻ biếng ăn nên bổ sung một số vitamin và khoáng chất như:

• Kẽm, selen
• Lysine (1 axit amin thiết yếu cho sự phát triển của cơ thể nhưng không thể tự tổng hợp)
• Vitamin nhóm B.