🌱 1. Bình tĩnh trước khi xử lý
Khi trẻ đang khóc hoặc la hét, điều đầu tiên cha mẹ cần làm là giữ bình tĩnh.
Nếu người lớn quát mắng, đe dọa hoặc nổi nóng, trẻ có thể càng kích động và tình huống trở nên căng thẳng hơn.
Cha mẹ có thể hạ thấp giọng, ngồi gần trẻ và nói: “Mẹ biết con đang rất buồn. Mình bình tĩnh một chút rồi nói cho mẹ nghe nhé.”
Sự bình tĩnh của người lớn sẽ giúp trẻ cảm thấy an toàn và có thời gian để điều chỉnh cảm xúc.
Công nhận cảm xúc không có nghĩa là đồng ý với mọi yêu cầu của trẻ.
Ví dụ, khi trẻ khóc vì không được mua đồ chơi, cha mẹ có thể nói:
“Mẹ biết con rất thích món đồ chơi này và con đang buồn vì hôm nay mình không mua.”
Sau đó, cha mẹ vẫn có thể giữ nguyên giới hạn:
“Nhưng hôm nay mình không mua đồ chơi. Con có thể chọn một món đồ chơi ở nhà để chơi nhé.”
Trẻ cần hiểu rằng cảm xúc của mình được lắng nghe nhưng không phải mong muốn nào cũng được đáp ứng.
Nếu mỗi lần trẻ khóc, la hét là người lớn lập tức đáp ứng yêu cầu, trẻ có thể hình thành suy nghĩ rằng:
“Khóc thật to thì mình sẽ được điều mình muốn.”
Vì vậy, cha mẹ nên thống nhất những giới hạn phù hợp và thực hiện một cách nhẹ nhàng, nhất quán.
Điều này không có nghĩa là bỏ mặc trẻ. Cha mẹ vẫn ở bên cạnh, đảm bảo trẻ an toàn và chờ trẻ bình tĩnh trước khi trao đổi.
Trẻ nhỏ đôi khi ăn vạ vì chưa biết diễn đạt nhu cầu bằng lời.
Cha mẹ có thể dạy trẻ những câu đơn giản:
“Con muốn cái này ạ.”
“Con không thích.”
“Con đang buồn.”
“Mẹ giúp con với.”
“Con muốn chơi thêm một chút.”
“Con có thể mượn đồ chơi của bạn không?”
Khi trẻ biết cách diễn đạt mong muốn, nhu cầu sử dụng hành vi khóc hoặc la hét để giao tiếp sẽ dần giảm.
Khi cảm xúc đang ở mức cao, trẻ thường khó tiếp nhận những lời giải thích dài.
Lúc này, cha mẹ không nên liên tục hỏi:
❌ “Tại sao con lại khóc?”
❌ “Có gì đâu mà khóc?”
❌ “Nín ngay!”
Thay vào đó, hãy cho trẻ một khoảng thời gian yên tĩnh để lấy lại bình tĩnh.
Cha mẹ có thể ở gần và nói:
“Khi nào con bình tĩnh, mẹ sẽ nghe con nói.”
Khi trẻ đã bình tĩnh hơn, lúc đó mới cùng trẻ tìm hiểu nguyên nhân và hướng dẫn cách xử lý.
Những câu nói như:
❌ “Con hư quá!”
❌ “Khóc nữa mẹ bỏ con ở đây!”
❌ “Con trai/con gái gì mà khóc nhè!”
❌ “Mọi người đang nhìn con kìa!”
không giúp trẻ học cách kiểm soát cảm xúc tốt hơn.
Thay vào đó, hãy tập trung vào hành vi cần điều chỉnh:
“Mẹ không đồng ý việc con đánh bạn. Nếu con tức giận, con có thể nói với cô hoặc nói cho mẹ biết.”
Trẻ cần hiểu rằng cảm xúc nào cũng có thể xuất hiện, nhưng không phải hành vi nào cũng được chấp nhận.
Khi trẻ đã trở lại trạng thái bình thường, cha mẹ có thể trò chuyện ngắn gọn:
“Lúc nãy con cảm thấy thế nào?”
“Điều gì làm con buồn?”
“Lần sau nếu con không thích, con có thể nói thế nào?”
“Mình có thể làm gì để giải quyết?”
Không cần giảng giải quá dài. Một vài câu hỏi đơn giản sẽ giúp trẻ dần biết nhận diện cảm xúc và tìm cách giải quyết phù hợp.
Bên cạnh cách xử lý khi trẻ đang ăn vạ, cha mẹ cũng có thể giảm tình trạng này bằng cách:
Đảm bảo trẻ ngủ đủ và có thời gian nghỉ ngơi phù hợp.
Cho trẻ ăn uống đúng giờ.
Hạn chế để trẻ quá đói hoặc quá mệt.
Thông báo trước khi chuyển sang hoạt động khác.
Đưa ra một số lựa chọn phù hợp cho trẻ.
Đặt giới hạn rõ ràng và nhất quán.
Dành thời gian chơi và trò chuyện cùng trẻ mỗi ngày.
Khen ngợi khi trẻ biết sử dụng lời nói để giải quyết vấn đề.
Việc giúp trẻ kiểm soát cảm xúc cần có sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường. Khi trẻ có những biểu hiện cảm xúc mạnh, cha mẹ có thể trao đổi với giáo viên để cùng tìm hiểu nguyên nhân và thống nhất cách hỗ trợ trẻ.
Tại trường, trẻ được tạo cơ hội nhận biết cảm xúc, giao tiếp với cô và các bạn, học cách chờ đợi, chia sẻ, giải quyết mâu thuẫn và sử dụng lời nói để thể hiện nhu cầu.
Khi cách ứng xử của người lớn ở nhà và ở trường có sự thống nhất, trẻ sẽ dễ dàng hình thành những kỹ năng cảm xúc – xã hội tích cực.
Mỗi cơn ăn vạ không chỉ là một hành vi khiến người lớn mệt mỏi mà còn có thể là một cơ hội để trẻ học cách hiểu và điều chỉnh cảm xúc của mình.
Hãy nhớ:
Bình tĩnh thay vì quát mắng.
Lắng nghe thay vì phán xét.
Đặt giới hạn thay vì chiều theo.
Hướng dẫn thay vì làm thay.
🌱 Khi trẻ được yêu thương, lắng nghe và hướng dẫn đúng cách, trẻ sẽ từng bước học được cách gọi tên cảm xúc, kiểm soát hành vi và giải quyết vấn đề một cách tích cực.
