Ở lứa tuổi mầm non, trẻ có nhu cầu được tự mình làm, tự mình khám phá và được người lớn ghi nhận. Nếu cha mẹ thường xuyên làm thay mọi việc, trẻ có thể trở nên phụ thuộc và ngại thử sức.
Ngược lại, khi được khuyến khích tự thực hiện những việc phù hợp với khả năng, trẻ sẽ:
Tự tin hơn vào bản thân.
Hình thành ý thức trách nhiệm.
Biết chủ động giải quyết những việc đơn giản.
Rèn luyện khả năng phối hợp tay – mắt và các kỹ năng vận động.
Hình thành thói quen tốt trong sinh hoạt hàng ngày.
Học cách kiên trì khi gặp khó khăn.
Cha mẹ không cần bắt đầu bằng những nhiệm vụ phức tạp. Hãy lựa chọn những công việc vừa sức và tăng dần mức độ khi trẻ đã thành thạo.
Cha mẹ có thể hướng dẫn trẻ:
Tự cởi và mặc quần áo đơn giản.
Tự đi giày, dép.
Tự cất ba lô, giày dép đúng nơi quy định.
Tự lấy và cất đồ dùng cá nhân.
Tự rửa tay, lau mặt.
Tự xúc ăn và uống nước.
Trẻ cũng có thể tham gia những công việc nhỏ trong gia đình:
Cất đồ chơi sau khi chơi.
Xếp sách lên giá.
Gấp khăn hoặc quần áo đơn giản.
Lau bàn bằng khăn phù hợp.
Bỏ rác đúng nơi quy định.
Tưới cây cùng người lớn.
Những công việc tưởng chừng rất nhỏ lại chính là cơ hội để trẻ học cách giữ gìn, sắp xếp và có trách nhiệm với môi trường xung quanh.
Khi trẻ chưa biết làm, cha mẹ có thể thực hiện mẫu và giải thích từng bước. Sau đó, hãy để trẻ tự thực hiện thay vì nhanh chóng làm thay.
Ví dụ, khi dạy trẻ cất đồ chơi:
Bước 1: Cha mẹ cùng trẻ phân loại đồ chơi.
Bước 2: Chỉ cho trẻ vị trí của từng loại đồ chơi.
Bước 3: Để trẻ tự cất.
Bước 4: Khuyến khích trẻ kiểm tra xem đồ chơi đã được sắp xếp gọn gàng chưa.
Qua nhiều lần thực hiện, trẻ sẽ dần hình thành thói quen mà không cần người lớn nhắc nhở thường xuyên.
Một trong những điều cha mẹ cần lưu ý là không nên yêu cầu trẻ phải làm thật hoàn hảo ngay từ đầu.
Trẻ có thể mặc quần áo chưa ngay ngắn, xếp đồ chơi chưa thật gọn hoặc làm đổ nước khi tự rót. Đây là những trải nghiệm cần thiết để trẻ học hỏi.
Thay vì nói:
❌ “Để mẹ làm cho nhanh!”
Cha mẹ có thể nói:
💗 “Con thử làm lại nhé, mẹ sẽ giúp con nếu con cần.”
Hoặc:
💗 “Con đã cố gắng rồi! Mình cùng xem còn chỗ nào cần làm lại nhé.”
Sự kiên nhẫn và động viên của người lớn sẽ giúp trẻ có thêm tự tin để tiếp tục thử sức.
Khi trẻ hoàn thành một công việc, cha mẹ nên ghi nhận sự cố gắng và quá trình của trẻ, thay vì chỉ tập trung vào kết quả.
Có thể sử dụng những lời động viên như:
“Con đã tự làm được rồi!”
“Mẹ thấy con rất cố gắng.”
“Con biết tự cất đồ chơi, thật đáng khen!”
“Lần sau con sẽ làm tốt hơn nữa.”
Những lời động viên đơn giản sẽ giúp trẻ cảm nhận rằng những nỗ lực của mình được người lớn trân trọng.
Tại trường mầm non, trẻ được tạo nhiều cơ hội để rèn luyện kỹ năng tự phục vụ thông qua các hoạt động hàng ngày như tự cất đồ dùng cá nhân, lấy và cất đồ chơi, rửa tay, uống nước, vệ sinh cá nhân và tham gia các hoạt động thực hành cuộc sống phù hợp với độ tuổi.
Khi những kỹ năng này được tiếp tục thực hiện tại gia đình, trẻ sẽ có cơ hội củng cố và hình thành thói quen một cách tự nhiên.
Vì vậy, sự thống nhất giữa gia đình và nhà trường có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình giáo dục tính tự lập cho trẻ.
Tự lập không thể hình thành trong một ngày. Đó là cả một quá trình cần sự kiên nhẫn, yêu thương và tin tưởng của người lớn.
Hãy trao cho trẻ cơ hội được tự làm, tự trải nghiệm, tự sửa sai và tự hào về những điều mình làm được.
Bởi đôi khi, một việc rất nhỏ như tự cất đôi dép, tự xúc một thìa cơm hay tự dọn đồ chơi lại chính là bước đầu tiên giúp trẻ trở thành một em bé tự tin, chủ động và có trách nhiệm.
