Viêm da cơ địa là gì?

Viêm da cơ địa (hay còn gọi là eczema hoặc atopic dermatitis) là một bệnh lý viêm da mãn tính, thường khởi phát từ nhỏ và có xu hướng tái đi tái lại nhiều lần. Bệnh gây ra tình trạng da khô, ngứa, nổi mẩn đỏ, bong tróc, thậm chí có thể rỉ dịch và nứt nẻ nếu không được kiểm soát kịp thời. (1)

Đây là một dạng bệnh đặc biệt của bệnh chàm, thuật ngữ bệnh chàm dùng để chỉ nhiều loại viêm da có đặc điểm khá giống nhau như:

• Viêm da cơ địa ở tay: Chỉ xuất hiện tổn thương ở tay, do tiếp xúc thường xuyên với các hóa chất gây kích ứng.
• Viêm da cơ địa ở chân: Có thể do gen di truyền, hoặc có liên quan đến cơ địa dị ứng thực phẩm, suy giãn tĩnh mạch chân, suy tim ứ huyết, đái tháo đường, hen suyễn, viêm mũi dị ứng, khô da,…
• Viêm da tiếp xúc (do dị ứng hoặc kích ứng): Là tình trạng da bị tổn thương do tiếp xúc với một số hóa chất.
• Bệnh tổ đỉa: Bệnh chàm với nhiều mụn nước, chỉ phát triển ở ngón tay, lòng bàn tay và lòng bàn chân, ngứa nhiều.
• Viêm da thần kinh: Đặc trưng bởi các mảng da dày lên do bị cọ xát hoặc gãi nhiều lần.
• Viêm da ứ nước: Một loại kích ứng da ở người có hệ tuần hoàn kém, chủ yếu ở vùng cẳng chân.
• Nứt nẻ da chân, da tay: Là một dạng bệnh mạn tính của bệnh chàm, da phản ứng bằng cách tăng sừng quá mức gây những đường nứt da, chảy máu và đau nhiều.

Tại Viêt Nam, bệnh chiếm khoảng 5% dân số. Tình trạng này thường gặp ở những tháng đầu đời của trẻ và bệnh nặng nếu trẻ có gien di truyền đồng hợp tử, sau đó bệnh giảm dần khi trẻ lên 2-3 tuổi. Nhiều thống kê cho thấy, 60% bệnh nhân khi sinh con, con cũng bị bệnh này. Nếu cả ba lẫn mẹ đều mắc bệnh thì trẻ sinh ra có đến 80% nguy cơ bị bệnh. Ở một số trường hợp, bệnh cũng đi kèm với hen suyễn, viêm mũi dị ứng và dị ứng thực phẩm tạo thành một phức hợp bệnh cơ địa dị ứng (thường gặp ở trẻ mang gien di truyền từ bố và mẹ).

Triệu chứng viêm da cơ địa

Dấu hiệu điển hình là da viêm đỏ, tróc vảy, chảy dịch, dày sừng, nứt nẻ, ngứa râm ran hay ngứa dữ dội. Tuy nhiên, tùy vào độ tuổi và giai đoạn bệnh sẽ có những triệu chứng khác nhau. (2)

1. Triệu chứng ở trẻ sơ sinh và nhũ nhi

Khoảng 60% ca mắc bệnh viêm da cơ địa khởi phát ở trẻ từ 0- 1 tuổi và khởi phát chủ yếu khi được 2 – 3 tháng tuổi. Trẻ sơ sinh bị bệnh sẽ có những triệu chứng sau:

• Xuất hiện ban đỏ, tróc vảy ở 2 bên má, quanh miệng, trán, thân mình, cổ và bẹn, các kẽ da (nếp da).
• Ở vùng ban đỏ có nhiều mụn nước nhỏ.
• Các mụn nước nhỏ vỡ ra chảy dịch gây viêm trợt.
• Vết loét đóng vảy, khô, có thể bị nhiễm khuẩn thứ phát.
• Có thể đi kèm tiêu chảy, viêm tai giữa.
• Ngứa nhiều làm trẻ mất ngủ, quấy khóc.

2. Triệu chứng ở trẻ em

Với trẻ em từ 2 – 12 tuổi khi mắc bệnh thường kèm với tình trạng đục thủy tinh thể, viêm kết mạc dị ứng. Các biểu hiện gồm:

• Da khô ráp, nứt nẻ, ngứa ngáy,…;
• Tổn thương da thường xuất hiện ở các vùng sau đầu gối, trên đầu gối, khuỷu tay, các nếp da (kẽ da),…;
• Xuất hiện các mảng lichen hóa dạng đĩa. Lúc đầu, bệnh có biểu hiện ở mặt duỗi, đầu gối, cùi tay, sau lan đến những nếp gấp, ngoài ra có thể sẩn ngứa, da khô,…

Xem thêm: Những điều cần biết về viêm da cơ địa ở trẻ em

3. Triệu chứng ở người trưởng thành

Ở người trưởng thành, bệnh này ít có triệu chứng rầm rộ như trẻ em vì người lớn có nhiều kháng thể và sức đề kháng hơn so với trẻ em. bệnh ít biểu hiện ra da hoặc chỉ có da khô sần sùi kéo dài dai dẳng (bệnh mạn tính); có thể đi kèm biểu hiện của bệnh hen suyễn hoặc viêm mũi dị ứng hoặc dị ứng thực phẩm. Ở  mức độ nhẹ, các triệu chứng không nghiêm trọng, ít lan rộng và ít ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày, nhưng vẫn cần được theo dõi và chăm sóc đúng cách để tránh tiến triển nặng hơn.

Ngoài ra, các triệu chứng trong giai đoạn cấp tính gồm:

• Xuất hiện nhiều ban đỏ.
• Trên bề mặt da có mụn nước nhỏ, nông.
• Mụn nước vỡ chảy dịch gây phù nề, vảy tiết.
• Vùng da tổn thương thấy ngứa, nóng rát và sưng đau.
• Da bị tổn thương có thể bị bội nhiễm, loét, mụn mủ, sưng nóng,…

Bệnh ở giai đoạn mạn tính gây ra các triệu chứng sau:

• Vùng da bị tổn thương có dấu hiệu thâm sạm, dày sừng, nứt nẻ.
• Ngứa ngáy âm ỉ đến dữ dội.

Nguyên nhân viêm da cơ địa

Với sự phát triển của y sinh học, nhất là sinh học phân tử, đã tìm ra được một số gen gây ra bệnh. Các nghiên cứu y tế chỉ ra rằng: Nếu trong gia đình có người bị hen suyễn, bị viêm mũi dị ứng thì thế hệ sau sẽ có di truyền các bệnh dị ứng. Ngoài ra, bệnh có thể xuất hiện do ảnh hưởng bởi những lý do sau đây: (3)

1. Yếu tố di truyền

• Người có tiền sử gia đình mắc các bệnh dị ứng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
• Gen điều hòa hàng rào bảo vệ da (như gen filaggrin) bị đột biến có thể khiến da dễ mất nước, khô và dễ kích ứng.

2. Rối loạn hàng rào bảo vệ da

• Da bị thiếu lipid và protein cấu trúc, khiến khả năng giữ ẩm kém, dễ bị khô, viêm, xâm nhập bởi vi khuẩn hoặc chất gây dị ứng.

3. Hệ miễn dịch phản ứng quá mức

• Hệ miễn dịch của người mắc bệnh này thường hoạt động quá mức trước các tác nhân vô hại như bụi, phấn hoa, lông thú, dẫn đến phản ứng viêm kéo dài trên da.

4. Tác nhân môi trường

• Thời tiết hanh khô, ô nhiễm không khí, hóa chất tẩy rửa, chất tạo mùi trong mỹ phẩm có thể kích hoạt hoặc làm nặng thêm triệu chứng bệnh.

5. Yếu tố tâm lý và nội tiết

• Căng thẳng, mất ngủ, thay đổi nội tiết tố (như trong chu kỳ kinh nguyệt hoặc khi mang thai) có thể làm khởi phát hoặc tái phát bệnh.

Tìm hiểu thêm: Viêm da cơ địa đối xứng là gì?

Các biến chứng viêm da cơ địa có thể mắc phải

Chứng bệnh về da này tuy không nguy hiểm đến tính mạng nhưng nếu không kiểm soát tốt, bệnh tiến triển nặng có thể gây ra nhiều biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe, chất lượng cuộc sống và tâm lý người bệnh. Một số biến chứng phổ biến bao gồm: (4)

• Bệnh hen suyễn và sốt cỏ khô: Hơn 50% trẻ bị bệnh này dễ mắc thêm bệnh hen suyễn và sốt cỏ khô.
• Viêm da thần kinh mạn tính: Bệnh có thể bị biến chứng thành viêm da thần kinh mạn tính, với biểu hiện da có vảy và ngứa mạn tính. Người bệnh càng gãi thì càng ngứa, điều này khiến vùng da có thể bị tổn thương, đổi màu, dày lên.
• Nhiễm trùng da: Da có thể bị tổn thương do gãi nhiều gây ra các vết loét, vết nứt, làm tăng nguy cơ nhiễm vi khuẩn và vi rút.
• Viêm da tay: Bệnhcó thể gây ra biến chứng viêm da tay gây khó chịu cho người bệnh, đặc biệt với người làm trong môi trường ẩm ướt, tiếp xúc với xà phòng và chất tẩy rửa.
• Viêm da tiếp xúc dị ứng hoặc kích ứng: Do tiếp xúc với các hóa chất công nghiệp, hóa mỹ phẩm, ô nhiễm môi trường,…
• Rối loạn giấc ngủ: Việc bị ngứa nhiều ảnh hưởng đến giấc ngủ như ngủ không ngon, thức dậy lúc nửa đêm,…
• Lão hóa da sớm: Do da bị tổn thương lâu ngày và thói quen gãi cào kéo dài, vùng da bệnh có thể trở nên sẫm màu, dày sừng, mất độ đàn hồi, làm da già đi nhanh chóng.

Chẩn đoán viêm da cơ địa

Bệnh thường được chẩn đoán dựa trên khám lâm sàng và hỏi bệnh sử của cá nhân và gia đình, một số xét nghiệm cần thực hiện để xác định độ nặng và biến chứng của bệnh. Bác sĩ sẽ xem tình trạng da, các triệu chứng ở người bệnh và tiền sử bệnh của người thân trong gia đình để chất đoán bệnh.