Hỏa hoạn có thể xảy ra bất ngờ và diễn biến rất nhanh. Với trẻ mầm non, mục tiêu quan trọng nhất không phải là dạy trẻ tự dập lửa mà là giúp trẻ nhận biết nguy hiểm, biết rời khỏi khu vực cháy càng sớm càng tốt, biết tìm người lớn hỗ trợ và ghi nhớ một số nguyên tắc thoát nạn đơn giản. Những kỹ năng này cần được cha mẹ nhắc lại thường xuyên bằng ngôn ngữ ngắn gọn, dễ hiểu và luyện tập trong tình huống giả định an toàn.

1. Dạy trẻ nhận biết dấu hiệu có cháy

Cha mẹ giải thích cho trẻ rằng khi nhìn thấy lửa, nhiều khói, ngửi thấy mùi khét bất thường hoặc nghe chuông báo cháy thì cần báo ngay cho người lớn. Có thể cho trẻ nhận biết âm thanh báo cháy tại nhà hoặc chung cư, nhưng tránh tạo trò chơi gây hoảng sợ.

2. Hét to để báo cho người xung quanh

Nếu phát hiện cháy, trẻ cần gọi lớn: “Có cháy! Có cháy!” để người lớn biết. Với trẻ nhỏ, một quy tắc ngắn như “Thấy khói - gọi người lớn - đi ra ngoài” sẽ dễ nhớ hơn những hướng dẫn quá dài.

3. Rời khỏi nơi nguy hiểm ngay, không quay lại lấy đồ

Trẻ cần hiểu rằng đồ chơi, cặp sách hay bất kỳ vật dụng nào cũng có thể mua lại, còn an toàn của con là quan trọng nhất. Khi người lớn hướng dẫn thoát ra, trẻ phải đi theo ngay, không chạy ngược vào phòng để lấy đồ hoặc tìm thú cưng.

4. Khi có khói, cúi thấp người và di chuyển sát sàn

Khói nóng thường dâng lên phía trên. Nếu lối thoát có khói nhưng vẫn còn có thể di chuyển an toàn theo hướng dẫn của người lớn, trẻ nên cúi thấp hoặc bò thấp để hạn chế hít phải khói. Cha mẹ có thể luyện động tác này như một bài thực hành, nhưng phải nhấn mạnh rằng đây chỉ là kỹ năng thoát nạn, không phải trò chơi gần lửa thật.

5. Dùng cầu thang bộ, không dùng thang máy khi có cháy

Nếu gia đình sống ở chung cư hoặc tòa nhà nhiều tầng, trẻ cần biết biểu tượng lối thoát hiểm và hiểu rằng khi có cháy phải đi theo người lớn đến cầu thang thoát hiểm. Không sử dụng thang máy vì có thể mất điện, dừng hoạt động hoặc đưa người đến khu vực nguy hiểm.

6. Nếu quần áo bén lửa: Dừng lại - nằm xuống - lăn người

Cha mẹ có thể dạy trẻ nguyên tắc “Dừng - Nằm - Lăn”: Không chạy vì chạy có thể làm lửa bùng mạnh hơn; nằm xuống sàn, che mặt bằng hai tay và lăn qua lăn lại để dập lửa trên quần áo. Nên luyện bằng trò chơi đóng vai không có lửa để trẻ nhớ động tác.

7. Gọi 114 khi đã ở nơi an toàn và có người lớn hỗ trợ

Ở Việt Nam, 114 là số điện thoại báo cháy và cứu nạn, cứu hộ. Với trẻ đủ lớn để ghi nhớ số, cha mẹ có thể dạy con đọc “một - một - bốn”. Trẻ chỉ nên gọi khi đã ở nơi an toàn; tốt nhất có người lớn hỗ trợ để cung cấp địa chỉ và thông tin chính xác.

Cha mẹ nên chuẩn bị gì trong gia đình?

• Xác định ít nhất hai hướng thoát nạn nếu điều kiện nhà ở cho phép; giữ lối đi và cửa thoát không bị đồ đạc chắn.

• Không để trẻ nghịch bật lửa, diêm, nến, bếp, ổ cắm hoặc thiết bị sinh nhiệt.

• Dạy trẻ địa chỉ nhà, tên cha mẹ và số điện thoại của người thân phù hợp với độ tuổi.

• Tập thoát hiểm định kỳ: ai đưa trẻ ra ngoài, điểm tập trung ở đâu, ai gọi 114.

• Nếu nhà có thiết bị báo khói hoặc bình chữa cháy, người lớn cần kiểm tra định kỳ và sử dụng đúng hướng dẫn; không giao nhiệm vụ chữa cháy cho trẻ.

Kỹ năng xử lý khi gặp hỏa hoạn cần được dạy theo hướng đơn giản, thực tế và lặp lại thường xuyên. Điều trẻ cần nhớ nhất là: Báo cho người lớn, rời khỏi nơi cháy, không quay lại lấy đồ, cúi thấp khi có khói, dùng cầu thang bộ và gọi 114 khi đã an toàn. Một kế hoạch thoát nạn được cả gia đình cùng luyện tập sẽ giúp trẻ bình tĩnh hơn nếu tình huống khẩn cấp thực sự xảy ra.