Việc giúp trẻ mầm non từ tuổi tăng khả năng tập trung không thể áp dụng theo cách của người lớn, mà cần dựa trên đặc điểm phát triển não bộ ở giai đoạn này. Thực tế, khả năng tập trung ngắn (chỉ khoảng 5–15 phút) không phải là “kém”, mà là hoàn toàn bình thường vì vùng não chịu trách nhiệm kiểm soát chú ý và tự điều chỉnh (thùy trán) vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Bên cạnh đó, trẻ rất dễ bị thu hút bởi âm thanh, màu sắc và chuyển động xung quanh do não ưu tiên xử lý kích thích mới lạ. Chính vì vậy, nếu ép trẻ ngồi yên học lâu hoặc yêu cầu tập trung như người lớn, trẻ sẽ nhanh chóng mệt mỏi, mất hứng thú và thậm chí hình thành tâm lý chống đối. Giải pháp hiệu quả không phải là “tăng thời gian tập trung ngay lập tức” mà là rèn luyện dần thông qua các hoạt động mang tính chơi – trải nghiệm – tương tác.

Các trò chơi đơn giản chính là công cụ tốt nhất để xây dựng khả năng tập trung một cách tự nhiên. Ví dụ, khi trẻ chơi xếp hình (lego hoặc puzzle ít mảnh), não bộ phải phối hợp giữa quan sát – suy nghĩ – hành động để hoàn thành từng bước, từ đó hình thành khả năng duy trì chú ý và tính kiên trì. Trò chơi tìm đồ vật theo yêu cầu như “tìm đồ màu đỏ” hoặc “tìm hình tròn” giúp trẻ luyện khả năng lọc thông tin, tức là tập trung vào một đặc điểm cụ thể và bỏ qua những yếu tố gây nhiễu xung quanh – đây là nền tảng quan trọng của sự tập trung sau này. Với trò chơi nghe và làm theo (ví dụ “vỗ tay – nhảy – ngồi xuống”), trẻ không chỉ tập trung lắng nghe mà còn phải ghi nhớ và thực hiện đúng thứ tự, qua đó rèn luyện cả trí nhớ làm việc và phản xạ. Trong khi đó, hoạt động tô màu theo quy tắc giúp trẻ học cách kiểm soát hành vi, chú ý đến chi tiết và tuân thủ yêu cầu, thay vì làm theo cảm hứng.

Tuy nhiên, hiệu quả không nằm ở việc chơi gì mà nằm ở cách tổ chức. Mỗi hoạt động chỉ nên kéo dài khoảng 10–15 phút vì đó là “ngưỡng tập trung tự nhiên” của trẻ; nếu kéo dài hơn, não sẽ giảm hiệu suất và trẻ dễ mất kiểm soát hành vi. Việc chia thành 2–3 lần chơi trong ngày giúp não có thời gian nghỉ và củng cố thông tin, từ đó tăng khả năng ghi nhớ và tập trung lâu hơn theo thời gian. Một nguyên tắc quan trọng khác là luôn dừng lại khi trẻ vẫn còn hứng thú, vì điều này giúp não ghi nhận trải nghiệm tích cực và mong muốn quay lại hoạt động vào lần sau. Ngược lại, nếu để trẻ chơi đến khi chán hoặc bị ép tiếp tục, não sẽ “gắn” hoạt động đó với cảm giác tiêu cực.

Vai trò của bố mẹ trong quá trình này mang tính quyết định. Trẻ học chủ yếu qua bắt chước, vì vậy việc cha mẹ cùng chơi, làm mẫu và tương tác sẽ giúp trẻ dễ hiểu và duy trì sự chú ý tốt hơn so với việc chỉ hướng dẫn bằng lời nói. Ngoài ra, môi trường cũng cần được kiểm soát, chẳng hạn giảm tiếng ồn, hạn chế thiết bị điện tử và tạo không gian chơi rõ ràng để tránh làm phân tán sự chú ý của trẻ. Đặc biệt, cách phản hồi của cha mẹ ảnh hưởng trực tiếp đến động lực của trẻ: việc khen ngợi nỗ lực (ví dụ “con đã cố gắng tìm rất tốt”) sẽ giúp trẻ duy trì hành vi tích cực, trong khi việc la mắng hoặc yêu cầu hoàn hảo dễ khiến trẻ sợ sai và mất tập trung hơn.

Một lịch sinh hoạt đơn giản nhưng hiệu quả có thể áp dụng là buổi sáng chơi trò tìm đồ vật để “khởi động não”, buổi chiều xếp hình để rèn sự kiên trì và buổi tối chơi nghe – làm theo hoặc tô màu để củng cố khả năng chú ý và kiểm soát hành vi. Khi được duy trì đều đặn trong vài tuần, các kết nối thần kinh liên quan đến sự tập trung sẽ dần được củng cố, giúp trẻ tăng thời gian chú ý một cách tự nhiên mà không cần ép buộc.

Tóm lại, khả năng tập trung của trẻ mầm non không thể “dạy nhanh” mà cần được nuôi dưỡng đúng cách. Điều quan trọng không phải là cho trẻ học nhiều, mà là tạo ra những trải nghiệm chơi có mục tiêu, phù hợp với độ tuổi và lặp lại đều đặn mỗi ngày. Khi trẻ được học trong trạng thái vui vẻ, an toàn và không áp lực, sự tập trung sẽ phát triển như một kết quả tất yếu và bền vững.